Son dönem Uşşaki meşayıhından Sıddık Naci Eren efendi’nin seyru süluk yaptırdığı yolun kurucusu  Pîr Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî hz.dir. Pîr Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî hz’nin oğlu Abdürrahim efendiden olan torunu Abdülbâki efendi’dir.

İbrahim Hasib efendi, Osmanlı ilmiye sınıfı arasında mühim bir yere sahip olan Uşşâkî-zâdeler ailesinden Seyyid Abdülbâkî Efendi’nin oğludur. Annesi Nakîbüleşrâf Seyrek-zâde Seyyid Abdurrahman Efendi’nin kızı Şerîfe Sâliha Hanım’dır.

İbrahim Hasib Efendi 1075 (1664-1665) yılında İstanbul’da dünyaya gelmiştir.

İbrahim Hasib Efendi önce babasından sonra devrin en tanınmış alimlerinden eğitimini tamamlamışur.

İlahiyat (medrese) eğitimi görüp profesör (müderris) oldu. Çeşitli şehirlerdeki üniversitelerde (medreselerde) hocalık yaptı. Ayrıca hakimlik (kadılık) görevlerinde bulundu. Medine-i Münevvere’deki görevi sırasiında şeyhül haremlik rütbesi  verildi. 1724’de İstanbul’da vefat etti . İstanbul Fatih’de Keskin Dede kabristanına defnedildi.

Eserleri:
1. Uşşâkizâde Tarihi
2. Zeyli Şakayık

3. Siyer-i Nebi

Kaynaklar:

Uşşaki kitabı Sıddık Naci Eren efendi;
, MEB İslam Ansiklopedisi Uşşâkîzade Maddesi c.13 syf.77-80,
Sicil-i Osmani C.4 s.1179 ve c.1 s.137,

Uşşâkizâde Es-Seyyid İbrahim Hasib Efendi, Uşşâkizâde Tarihi, I, II, Hazırlayan Dr. Raşit Gündoğdu, İstanbul 2005,

https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hasib-ussakizade-seyyid-ibrahim

https://islamansiklopedisi.org.tr/ussakizade-ibrahim-efendi?ysclid=msqixy3hqt553401542

Foto : Keskin Dede kabristanı , fatih Atikali mahallesinde, Nişancı Mehmet Paşa Camii’nin tam karşısında yer almaktadır.

Son dönem Uşşaki meşayıhından Sıddık Naci Eren efendi’nin seyru süluk yaptırdığı yolun kurucusu  Pîr Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî hz.dir. Mehmed Efendi, Pîr Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî hz’nin kızı Ferah sultan ile evlenerek aileye damad olmuştur. Mehmed efendi Gazi Evranos soyundan olup Vardar Yenicesi’ndendir. (Yunanistan’da Selanik yakınındaki Pella şehrinin gianitsa adındaki bir kasabası )  Babası, Halvetî şeyhlerinden Ümmî Sinan’ın halifelerinden olan Şeyh Mehmed Efendi’dir. İlahiyat (medrese) eğitimi görüp profesör (müderris) oldu. Çeşitli şehirlerdeki üniversitelerde (medreselerde) hocalık yaptı. Ayrıca hakimlik (kadılık) görevlerinde bulundu. 1647’de İstanbul’da vefat etti . İstanbul Çarşamba’da Kovacı Baba Mescidi bahçesine defnedildi. Oğlu Abdulganî Efendi’dir.

Eserleri:
1. Sure-i Maide Tefsiri
2. Dürer ü Gurer Haşiyeleri
3. Tefsir-i Beyzavî

4. Başka Tefsirler, Mebahis ve Ta’likat
5. Arapça, Farsça, Türkçe Şiirler   

Kaynaklar:

Uşşaki kitabı Sıddık Naci Eren efendi;
, MEB İslam Ansiklopedisi Uşşâkîzade Maddesi c.13syf.77-80,
Sicil-i Osmani C.4 s.1179 ve c.1 s.137, Halveti Uşşakiler  Prof.Dr. Mahmud Erol Kılıç ; YKY Osmanlı Ansiklopedisi C.1.573, Şule Yayınları Sahabeden Günümüze Allah Dostları Hüsameddin Uşşaki  Prof.dr. Mehmed Akkuş cilt 8 s.134; www.ussaki.com; Uşşâkîzâde Hasîb, Zeyl-i Şakā’ik syf.97,98,169 ;Majer, age, s. 126-27; Mehmed Akkuş, “Hüsâmeddîn Uşşâkî”, , İstanbul 1998, C. 18, s. 505;

Foto : Kovacı dede cami haziresi Vardari Şeyhzade kabri şerifi

Şücaaddin Aziz hz ve kabri şerifi

Tasavvufda Halvetiyye yolunun  kollarından biri de kurucusu Pir Hüsameddin Uşşaki hz. olan Uşşakiyye’dir.

Ali Niyazi efendi , İzmir Beydağ’da medfundur.  Yolunu Kiraz’da medfun Ali Talip Çatalyürek efendi yürütmüştür.

Kabir taşında yazanlar :

Sene bin üçyüz otuzbir (miladi 14 Mart 1915)
Etti rıhlet darı beka ol pir
Şağbanı şerifin yirmi biridir
Hem Hak ile hak olup aslı canandır
Cismi kesiften cismi latife döndü pir
Dâhil-i cânân olub vâsıl-ı ğufrândır (affetme, merhamet etme)
Sened-i Furkan’la “la taknetu min rahmetillah”dır (Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin. Zümer suresi 53.ayet meali)

Ğaferallahu min mürşîd ona mürşîd-i hakîkîdir

(El-Gaffar (c.c.) : Günahları örten, günahları bağışlayıcı. Mağfireti çok. Kullarının günahlarını afveden Cenâb-ı Hak (c.c.) . )

Tarîkat-i aliyye-i Uşşakî meşayihinden na’lband
Hüve’l Bakî Hayyu’l lâ yemût (O (Allah) diridir, ölümsüzdür ) hâdimü’l fukara ve’l mesakîn (miskin)
Hüseyinzade es Seyyid Şeyh Ali
Niyazî Baba’nın rûh-ı şerîfine fatiha
……

Ali Niyazi hazretleri

Bineriz aşk atına Kaf dağını aşarız

Zikir kırbaçımızdır Hu dedikçe çoşarız

Biz fenayı tam ile çıkarız Dost katına

Öyle bir katreyiz ki umman olur taşarız

Dost ile bir oluruz yedi umman içinde

Pir elinden Kevser’i içmeyene şaşarız

Biz hakikat yolunda şeriatsız gitmeyiz

Hakikat elde diye şeriatı terk etmeyiz

Aşık Niyazi içti Dost elinden Kevser’i

O’nun yolundan ayrı başka yola gitmeyiz

not: Osmanlıca metni latinize eden Oguzhan Kantar ve Mehmet Akif Köseoğlu’na teşekkür ederiz.

Kaşifi Hüsnü Sultan

Hüsnü esas adı Kaşifi ise manevi ismi imiş. Erzincan Kemaliye Tuğlu (Hude / Hüdü) köyünde (Kemaliye ile Arapgir ilçeleri arasında) tahmini 100 yıl kadar önce yaşamış. (Hude köyü Osmanlı’nın et ihtiyacını organize ediyormuş . Ikı köylüye Osmanlı tuğ vermiş. Günümüzde adeta terk edilmiş konaklar , evler .) . Dedeleri orta asyadan gelip 750 sene önce bir ermeni köyü olan Hude’ye yerleşiyorlar. Anne tarafı ise Kudüs’ten gelen Hz Ali’nin (k.v.) oğlu Muhammed Hanefiyye (r.a.) soyundan geliyormuş. Onun zamanında Arapkir’de ve Elazığ’da da Uşşâkî dergahı varmış. İstanbul’a ticaret için gelip giderlermiş. Kilitbahir’de medfun Uşşâkî meşayıhından Hüseyin Hüsnü efendi’nin halifesi imiş. Köyde dergah varmış yıkılmış yeri boş duruyormuş. Kaşifi sultan’ın kabri şerifi köyün mezarlığında .  Kaşifi dede köyde halife yetiştirmiş ama devam etmemiş kolu o yörede. 150 kişiden köy 400 kişiye çıkmış. Dervişleri Kemaliye’ye gitmişler . Kaşifi Sultan’ın vefatında da emanetlerini Kemaliye’deki dervişleri gelip almışlar.

Kaşifi Sultan’ın 3 çocuğu varmış. En büyüğü Mazhar. Digerleri Muhiddin, Şahabeddin. Mazhar efendi Uşşâkî meşayıhından Mahmud Gani Üsküdari dede’den yetişmiş . Mazhar efendinin soyadı çakır ve kabri Karacaahmed’de tahmini 1983’de vefat etmiş. Şeyhlik yapmamış ama seyru suluğu bitirmiş. Şeyhliği İbrahim Mahfi efendi Ümraniye’de ile Vicdani sultan yürütmüşler. Gani dede (vefatı 1950) araştırıp Kaşifi Sultanı öğreniyor ama kendisini göremiyor. Çocuklarına yetişiyor.

Mezar taşında yazanlar :

Çakır ağazade Şeyh Hüsnü efendinin ruhuna fatiha

Tariki Uşşâkî’den Hüsnü efendi

Nice kimselere ederdi pendi

Oku Kuran ile ihlas o zata

Canana uçtu ömrü tükendi

Lillahi’l-Fatiha

Sene 1340 (m.1922) , 9 Mart

Pazartesi gecesi

Saat 8’de

Vefat Tarihi

Kaynaklar :

1- İrşâdiyye’nin Kurucusu Ahmed Tâlib-iİrşâdî ve Dîvânı Doç.Dr.Raşit Çavuşoğlu

42Mehmet Hakan Alşan, Anadolu Erenleri Melamet Hırkası, Kurtuba Yayınları, İstanbul 2012, ss. 131-331

2- İbrahim Mahvi Güz efendi

3- Derviş Hüseyin

4- Hacı Derviş Fikret abi fotoğrafladı.

Not: Bir hafta önce vefat eden İbrahim Mahfi Güz efendi’ye Allah c.c. rahmet eylesin.

Şeyh Muhammed’i Keşânî: Uşşâkî meşayıhından Gelibolulu Âlim Sinan halîfesidir. Keşânî hz.nin öğrencisi ise Halil Gümülcinevi’dir. Keşânî hz., Keşan Kadıköy’de şeyhinin yanında medfûndur. Dıramalı (Yunanistan’da bir şehir) da denilmiştir. (Keşan’a Drama’dan göçler olması nedeniyle . ) (1)

Hüseyin Vassaf efendi’nin Sefine-i Evliya eserinde Tarîkat-ı Aliye-i Uşşâkıyye’de Hulefâya Verilegelen Hilâfet-nâme Sûretinden :

Onlar dahi üftâde-gânın emânı, yahşı eden yamanı Şeyh Muhammed-i Keşânî (kuddise sırruhû) – hazretlerine,  (1)

Şeyh Seyyid Mehmed Cemaleddin Efendi’nin şiirinden :

…

Anın Abdulkerîm kim şeyhi oldur

Keşânî şeyh Muhammed-zâde oldur

Anın da şeyh Halîl olundu pîri

Gümürcinelidir nâdir nazîri

Keşânî şeyh Muhammed’dir anın da

Hak’ın yolunda şeyh olan onun da … (2)

Hüseyin Vassaf efendi divanında :

Cenâb-ı Şeyh Muhammed, Halil, Abdülkerim , Sıdki

Muhammed Hamdi-i Bağdadi ayn-ı âb-ı hayvândır.  … (3)

Mehmet Ruhi hz. bir şiirinde :

…

Alem Sinan’a can içre aldı sadakatle nur

Muhammed Keşani’ye devir ile ikmal pür nur

Halil Gelen Beyi (Gümülcineviyi) aldı, oldu nurun ala nur  …  (4)

Kaynaklar :

1- Sefine-i Evliya  Hüseyin Vassaf ef.  https://ismailhakkialtuntas.blogspot.com/2020/08/sefine-i-evliya-evliya-y-ebrar-serh-i_47.html?m=1

2- Ergin, Mehmet (1995). Cemâleddîn-i Uşşâkî’nin Hayatı, Eserleri ve Dîvânı’nın Edisyon Kritiği. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi. 277-285

https://www.kunfeyekun.net/kf/seyh-seyyid-mehmed-cemaleddin-efendi-kimdir.38910/

3- Hüseyin Vassaf efendi divanı syf 122

4- http://ussaki-erleri.com/?p=183

Not : ab-ı hayvan : Hayat suyu, ölümsüzlük veren su,

Tas : Aşk-ı hakiki, aşk-ı ilâhi, ilm-i ledün, mârifetullah’tan kinayedir. Âb-ı Hızır, âb-ı hayvan, âb-ı beka gibi isimlerle de söylenir

Hz. Mûsâ ile arkadaşının yanlarına azık olarak aldıkları tuzlu balığın “Hızır’la buluşacakları kayanın dibinde bir kaynak (ayn) vardı ki buna ‘hayat kaynağı’ (aynü’l-hayât, âb-ı hayât) deniyordu. O suyun temas edip de diriltmediği hiçbir şey yoktu. İşte balığa bu sudan sıçramıştı”

Kibâr-ı meşâyıh-ı Uşşâkıyye’dendir.   Gümülcinelidir. Edirne’de ihtiyâr-ı ikâmet eylemiştir. (1)

Gümülcineli Şeyh Halîl Efendi’nin halifelerinden Şeyh Abdülkerîm Efendi’den hilâfet aldıktan sonra irşat faaliyetlerinde bulunmak için Edirne’ye gelmiş ve Tabakhâne Dergâhı’nda şeyhlik vazifesini üstlenmiştir.( 1, 2, 3, 4, 5) Osman Sıdkî Efendi’nin hâlifeleri arasında Uşşâkî tarikatının pîr-i sânîsi olarak kabul edilen Şeyh Cemâleddîn-i Uşşâkî’nin şeyhi Şeyh Hâmid-i Uşşâkî ve tasavvuf erbâbının yemek sonrasında okumayı âdet edindiği “Hamdiyye” adlı meşhur eserin güftekârı Şeyh Hamdî-yi Bağdâdî (1,2) gibi önemli isimler bulunmaktadır. Hicrî 1110 (m.1699) senesinde vefât eden Osman Sıdkî Efendi (2, 6, 7), Debbağhâne Kabristanı’nda medfundur.(1,2) 1935-1941 yılları arasında Edirne’de bulunan pek çok hazîre ve müstakil mezar alanları gibi mezkur kabristan da çeşitli bahaneler ileri sürülerek yok edilmiştir.

(Müzede bulunan) Mezar taşındaki ki­tabe:

Fâtiha

Cenâb-ı hazret-i Osmân Efendi şeyh-i Uşşâkî

Ki mislin görmedi dünyâda ayn-ı âlem-i imkân

Hilâl iken vücûd-ı nâziki evc-i kerâmetde

Olub tâ ki fenâ fi’llâh oldu vâsıl-ı rahmân

Neyrî didi târihi vefâtın hâtif-i kudsî

Bekâya oldu mâil Hû diyüb kutb-ı cihân Osmân

sene 1110  (1,2)

….

Uşşaki Secerelerindeki Osman Sıdki hz. ile ilgili satırlar :

Cenâb-ı Şeyh Muhammed Halil Abdülkerim Sıdki

Muhammed Hamdi-i Bağdadi ayn-ı âb-ı hayvândır. (8)

Osman Gümülcinevi’ye gelince eyledi intişar bu nur (9)

Anın da şeyhidir Osmân Sıdkî

Yüzünden niceler bulmuşdu Hakk’ı

O Debbâghâneli dimekle meşhûr

Harâb gönülleri iderdi ma‘mûr (10)

Onlar dahi menba-ı tevhîd u irfân, mahzen-i sırr-ı Sübhân a’nî Şeyh Osmân-ı Gümülcinevî (kuddise sırruhû) hazretlerine, (11)

Edirnevi debbağ haneli kimdir ol  Sıdki Osmandır

Tarikat kavlinin hakikat oldu nanı saddakı (12)

Ta erişti ilahi nur Osman Gümülcinevi’ye  (13)

not:

1-Fotoğraf için Oguzhan beye teşekkür ederim .

2-Ab-ı hayvan : Aşk-ı hakiki, aşk-ı ilâhi, ilm-i ledün, mârifetullah’tan kinayedir.

Kaynaklar :

1- Hüseyin Vassaf efendi Sefinei Evliya

2- Şeyh Osmân Sıdkî Efendi’nin Şâhide Kitâbesi Hakkında   Mehmet Kökrek

3-http://www.islamvetasavvuf.org/smf/index.php?topic=3555.0

4-http://www.fahreddinaltintas.com/?p=81

5-https://www.facebook.com/notes/edirneli-hasan-sez%C3%A2%C3%AE-hazretleri/xiv-asirdan-bu-yana-edirnede-faaliyet-tar%C3%AEkatlar-ve-mensuplari-halvetiyye/240257039350128

6-https://islamansiklopedisi.org.tr/cemaleddin-ussaki

7- Riyaz-ı Belde-i Edirne Ahmed Badi efendi

8-Hüseyin Vassaf efendi divanı syf 122

9-Mehmet Ruhi efendi divanı

10 Cemaleddin Uşşaki divanı

11- Hüseyin Vassaf ef. nin icazetnamesindeki silsileden

12- Hikmeti ef . divanı

13- Sıddık Naci Eren ef. Divanı

Ahmed Talib-i İrşadî (1819-1881) hazretleri , Tire- Bayındır’da doğmuş olup Halvetîliğin Uşşâkıyye koluna mensuptur.

Mürşidi Uşşâkî şeyhi Ömer Hulûsî’nin (ö.1868) halifesi Hüseyin Hakkı Efendi (ö.1880)’dir.  Ahmed Tâlib-i İrşâdî 1860 yılında seyr ü sülûkunu tamamlayıp  Balıkesir, Karabiga, Edremit, Çanakkale, Biga, Lapseki, Kumkale, Çardak ve Gelibolu yöresinde irşat faaliyetlerini sürdürmüştür. Ahmed Tâlib-i İrşâdî’nin 1881 Kilitbahir’de vefat etmiş ve aynı yere defnedilmiştir. (1, 2, 3, 4, 5, 6 )

Hüseyin Hüsnü Baba , 1859 yılında dünyaya gelmiş olup, İrşadi Babanın halifesidir. Babası Rifaiyye’den Katip Musa Efendidir. Annesi Hafize Hanım ve kendisinden on bir yaş büyük olan kardeşi Hafız Şeyh Nuri de Uşşakiye Halifelerindendir. İrşadi Baba’ya 1870 yılında intisab etmiş olup, 1878’de hilafet almıştır. Kilitbahir’deki dergahta otuz-kırk sene inziva hayatı yaşamış olan Hüseyin Hüsnü Efendi , sülük ehli bir zat olup, halife ve müridleri vardır. Söz konusu dergahı yeniden ihya ederek Mevlevihane tarzında inşa ettirmiştir. Tekkeye I. Dünya Savaşında iki düşman güllesi isabet ederek tahrip etmiştir. Sonraki tarihlerde Meydan Odasında Cuma ve Pazartesi geceleri tarikat ayini icra edilmiştir. Cemaziyevvel Aralık 1925’te Kilitbahir’de irtihal etmiştir ve dergahın haziresine defnolunmuştur. (7, 8)

not: Irşadi dergahı Kilitbahir Köyü’nde Havuzlar Yolu (çarşı cad) üzerinde bulunur.

Kaynaklar :

1- Ahmed Tâlib-i İrşâdî’nin Dîvân’ı Üzerine   Yrd.Doç.Dr.Raşit Çavuşoğlu

2- Dr. Gürol Pehlivan   http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/irsadi-ahmed-talib

3- http://www.ussaki.com/v2/sucaaddin-aziz-ussaki-k-s-a/

4- Prof.Dr. Mahmud Erol Kılıç Ege Sufileri https://www.yenisafak.com/yazarlar/mahmuderolkilic/ege-sufileri-2037619

5- Avrupa İle Asya Arasında Önemli Bir Geçiş Noktası Gelibolu’da Tarîkatlar ve Tekkeler Dr. Selami Şimşek https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/257944

6- UŞŞÂKÎLİK VE DİVAN ŞİİRİNDE UŞŞÂKÎ ŞAİRLER Dr. Öğr. Üyesi Lokman Taşkesenlioğlu

7- http://www.evliyalar.net/huseyin-husnu-baba/

8-ÇANAKKALE ARAŞTIRMALARI TÜRK YILLIĞI79Yıl 16 Bahar 2018 Sayı 24 ss. 79-132Çanakkale’de Osmanlı Dönemi Tasavvuf Ortamının İzleri: Tarîkat Yapıları  Semiha ALTIER

Uşşâkî meşayıhından Ömer Karîbî Efendi’nin Gelibolu tekke mezarlığında bulunan kabir taşında yazanlar :

Hüve’l-Bâkî

Kutub Ömer efendi nâmıyla ma’ruf

Uşşâkîden gelen mutasavvıf

himmeti olunup üstümüzde bâkî

ruhuna Fâtiha . Hoşnud eyle

…………. bu zâtı

El-Hâc rasgele mehmed (1)

……………………………………..

Ömer Karîbî’nin hayâtı ile ilgili ulaşabildiğimiz yegâne kaynak Hüseyin Vassâf’ın Sefine-i Evliyâ’sıdır.13 Fakat buradaki bilgiler sâdece böyle birinin yaşadığını bildirecek kadar kısıtlıdır. Onun hayâtı ile ilgili elde edilen bilgiler genelde şeyhi Memicân ve halîfesi Cahidî Efendi ile ilgili bilgilerin sentezlenmesi ile ortaya çıkmaktadır. Halîfesi Cahîdî Efendi’nin Dîvân’ında şeyhi Karîbî için kaleme aldığı methiye tarzında aşağıdaki beyitle başlayan bir gazele rastlanmıştır:
Mazhar-ı sırr-ı hakâyık şeyh Ömer râh-ı necât
Himmetünle mürde gönlüm buldı nûrundan hayât 14
Karîbî’nin aslen Saruhanlı olduğu sonrasında Gelibolu’ya gelerek şeyhi Memicân ile tanıştığı ve burada hayâtını devam ettirdiği elde ettiğimiz bilgiler arasındadır.
1.1.1. Mahlası ve Adı
Mahlas, dîvân şâirlerinin; manzûmelerinin başka şâirlerin manzûmeleri ile karışmasını önlemek amacı ile kendi mîzaçlarına uygun olarak seçtikleri iki veya
üç heceli takma addır. Ömer Karîbî’nin mahlası ile alâkalı olarak herhangi bir bilgi kaynağına sahip değiliz. Fakat Ömer isminin çok fazla karışıklığa sebep
olacağını düşünerek Karîbî mahlasını kullandığını tahmin etmekteyiz. “Karîb” kelimesi Arapça “kurb” kelimesinden türemiş olup; çok yakın, yerce ve mekânca
çok yakın olan demektir. “Akraba” kelimesi ile aynı köktendir. Ömer Karîbî’nin de Allâh’a olan kurbîyetini ifâde etmek amacı ile bu mahlası tercih ettiği düşünülebilir. Karîbî, Dîvânçe’sinde “Karîbî” mahlasından başka “Ömer”, “Dedem” ve “Derviş” mahlaslarını da kullanmıştır. “Ömer” mahlasının ismi dolayısı ile

kendisine ait manzûmelerde kullanıldığı âşikârdır. “Dedem” ve “Derviş” mahlasında ise kanâatimizce bir incelik söz konusudur. Bu konuyu ilerde “Dîvânçe-ı Ömer Karîbî” başlığı altındaki “Dîvânçe’deki Nazîreler ve Nazîrelerde Kullanılan Mahlaslar” bölümünde detaylı bir şekilde ele alacağız.

1.1.2. Doğumu, Vefâtı ve Kabri
Ömer Karîbî’nin doğum ve ölüm tarihleri belli değildir. Ancak XVI. yüzyılın sonu ile XVII. yüzyılın başında yaşadığını söylemek mümkündür. Zira şeyhi Muhammed Memîcân (ö. 1599) yılında, halîfesi Câhidî Ahmed Efendi ise (ö. 1659-60) yılında vefât ettiklerine göre, muhtemelen Ömer Karîbî Efendi de XVI. yüzyılın sonlarında yaşamış ve XVII. yüzyılın ilk yarısında vefât etmiş olmalıdır.
Kabri ise; Sefine-i Evliyâ’da da geçmiş olduğu üzere Gelibolu’dadır. Gelibolu Tekke Mezarlığı’nda Rastgele Mehmet adına kayıtlı bir kabirde medfûndur. Sonradan eklenmiş olduğu tahmin edilen mermer mezar taşının
üzerinde; Tâlik yazı ile oyma tarzında: “Hüve’l-Bāķį – Ķuŧub ǾÖmer Efendį nāmıyla maǾrūf ǾUşşāķįden gelen mutaśavvıf himmetį olunup üstümüzde bāķį
ruĥuna Fatiĥā. Ĥoşnūd eyle [yā Rab] bu źātı. – El- Ĥāc Rastgele Meĥmed”15 yazmaktadır. Mermer taşın sonradan eklenmiş olması bu mezarın gerçekten
Karîbî’ye ait olduğu ile alâkalı şüpheler doğursa da elimizdeki en sağlam bilgi budur.16

1.1.3. Tarîkatı ve Silsilesi
Birbirine bağlı ve birbiriyle ilgili şeylerin ardı ardına dizilmesi anlamına gelen silsile kelimesi, tasavvufta bir tarikatın kendinden sonraki halifesine icâzet veren şeyhlerinin isimlerini ihtiva eden liste anlamında kullanılmaktadır. Tasavvufta bütün tarikat silsilelerinin Hz. Peygamber ile başladığı kabul edilir. Hz. Peygamber ile başlayan bu silsileler belli bir yere kadar aynı kişilerden

oluşmaktadır. Fakat sonraki dönemlerde görüş ayrılıklarından doğan farklılaşmalar tarikat silsilelerinde de kendisini göstermiş ve her tarikatın kendine
has bir silsilesi oluşmuştur.

1.1.3.1. Uşşâkîyye
XVI. yüzyılda Sünnî tarîkatler içerisinde Anadolu’da faâliyet gösteren en önemli ve etkili tarîkat Halvetîye’dir. 17 Uşşâkîye ise; Halvetîyye-Ahmedîyye tarîkatının Hüsâmeddîn Uşşâkî’ye (ö. 1593) nisbet edilen bir koludur. Yiğitbaşı Ahmed Şemseddîn’in kurucusu olduğu Halvetîyye’nin orta kolu Ahmedîyye tarîkatının dört ana kolundan birisidir. Hasan Hüsameddîn Uşşâkî’nin kurduğu Halvetîyye-i Uşşâkîyye, halîfesi Ömer Karîbî’nin de şeyhi olan Memicân-ı Saruhanî (ö. 1559) ile devam etmiştir. Memicân’dan sonra Ömer Karîbî ile devam eden Uşşâkîyye Karîbî’den sonra hâlîfeleri tarafından iki ana kola ayrılmıştır. Bunlardan ilki, Edirne – Keşan’da defnedilmiş olan hâlîfelerinden Âlim Sinan Efendi’den (ö. 1640) yürüyen koldur. Uşşâkî silsilesi günümüze kadar bu silsileden devam etmiştir. İkincisi ise, Çanakkale – Kilidbahir’de medfûn Ahmed Cahîdî Efendi’den (ö. 1660) devam eden ve Uşşâkîyye kolları içerisinde “Cahîdîyye” diye adlandırılan koldur.

1.1.3.2. Ömer Karîbî’nin Silsilesi
Uşşâkî silsilesi Memicân’dan sonra Ömer Karîbî’den yürümüştür. Hüseyin Vassâf Sefîne-i Evliyâ adlı eserinde onun sadece dört hâlîfesinin ismini vermiştir.20 “Osmanlı tasavvuf ehlinin silsileleri üzerine bir çalışma yapan Ahmed Muhyiddîn Efendi ise, Tomâr-ı Kebîr isimli eserinde; Osman Geliboluvî, Mehmet Geliboluvî, Mâruf Dede Geliboluvî, Mamûd Küşadavî, Hasan Esîrî, Süleyman
Kastamonî, Gazanfer Mehmed Dede, Müfti Abdullatif Efendi, Cüneyd Mehmet Efendi, Muhyiddîn Efendi, Kemaleddîn Efendi, Mehmed Nuri Efendi, Aziz Efendi, Ali Efendi, Ömer Efendi, Hamza Efendi, Mustafa Düssûkî, Âlim Sinan Efendi ve Ahmed Cahîdî Efendi adlarıyla toplam yirmi hâlîfesini saymıştır.”21
Hüseyin Vassâf’ın Sefine-i Evliyâ’sında Hz. Muhammed’den başlatıp
kendisine kadar ulaştırdığı silsile şu şekildedir:
Hz. Muhammed Mustafa (ö. 632)
Hz. Ali İbn-i Ebi Tâlib (ö. 661)
…….
Halvetîliğin dört ana şubesi arasındaki silsile
farklılıkları başlamaktadır. Uşşâkîlik’in dayandığı ana kol olan Ahmedîlik silsilesi şu şekilde devam eder:

Amed Şemdeddîn Yiğitbaşı (Marmaravî) (ö. 1504)
Hacı İzzeddîn-i Karamanî (Habib Ömer) (ö. 1497)
İbrâhim Ümmî Sinan (ö. 1568)
Emir Ahmed-i Semerkandî (ö.?)
Hasan Hüsameddîn-i Uşşâkî (ö. 1592)
Memicân-ı Saruhanî (ö. 1599)
Ömer-i Karibî (Geliboluvî) (ö.?)
Alim Sinan (ö.?)
Muhammed-i Keşânî (ö.?)
Halil-i Gümülcinevî (ö.?)
AbdulKerîm-i Gümülcinevî (ö.?)
Osman Sıdkı-i Gümülcinevî (ö.?)
Muhammed Hamdi-i Bağdadî (ö.?)
Muhammmed Cemaleddîn-i Uşşakî (Edirnevî) (ö. 1750)
Abdullah Salâhaddîn-i Uşşâkî (ö. 1782-83)
…….

1.2. ESERLERİ
Yaptığımız araştırmalar sonucunda Ömer Karîbî’nin Dîvânçe’sinden başka bir esere rastlayamadık. (2)

Kaynaklar :

(1) Çanakkale Kitabeleri 1 Gelibolu syf. 182

(2) ÖMER KARÎBÎ VE DÎVÂNÇE’Sİ Süleyman Nuri YAĞCI

13 Hüseyin Vassâf, Sefine-i Evliyâ (İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2006), 387-388.
14 Taşkesenlioğlu, Edirneli Câhidî Efendi Hayatı, Sanatı ve Divanı, 139.

15 Nasuhi Ünal Karaaslan vd., Çanakkale Kitabeleri Gelibolu , (Ankara: Türk Tarih Kurumu,
2014), 182.
16 Mezar taşı için bk.; Ek. 4, s. 246.

17 Reşat Öngören, Osmanlılar’da Tasavvuf , İstanbul: İz Yayıncılık, 2012, s. 27.
18 Detaylı bilgi için bk.; Mahmut Erol Kılıç, “Uşşâkiyye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam
Ansiklopedisi, Cilt: 42, (İstanbul: TDV Yayınları, 2012), 231-232.

19Mehmet Şamil Baş, Aydınlı Bir Uşşâkî Şeyhi Ömer Hulûsi ve Divanı , (İstanbul: Okur Akademi
Yayınları, 2014), 55; Ayrıca Nâzenîn-i Uşşâkilik tabiri için bk.; Baş, Aydınlı Bir Uşşâkî Şeyhi
Ömer Hulûsi ve Divanı , 84-95.
20 Hüseyin Vassâf, Sefine-i Evliyâ, 388.
21 Mahmut Erol Kılıç, Avrupa’ya İlk Adım Uluslararası Sempozyumu “Kutub Ömer Dede (Karîbî)
Gelibolulu Bir Halvetî-Uşşakî Şeyhi ve Şiirleri, Yayına Hazırlayan: Ayşe Yıldız Topuz, (İstanbul,
2001), 145-146.

not : fotolar için Oguzhan Kantar beye teşekkür ederiz.

Peçevi Mustafa Efendi 

Peçevi Mustafa Efendi’nin babası meşayih zümresindendir. Şeyh Yusuf ismindeki babası Kanije Kale’sinde kürsü sahibi olarak tefsir ve hadis dersleri okutmuştur. Peçevî Şeyh Mustafa on altı yaşında iken Peçoy’a (Macaristan) göç etmiştir. Esrar Dede ve Ali Enver’e göre babası Uşşakiyye meşahiyindendir . Mustafa Peçevi Efendi (ö. 1110/1698) , Uşşaki ve Gülşeni tarikatı şeyhlerinden Aksaraylı Abdurrahman Budini’nin halifesidir.

Nathalie Clayer silsilesini Uşşakiyye’den şu şekilde gösterir: Hasan Hüsameddin Uşşaki, Muhammed Karamanî, Mustafa Uşşakî, Emrullah Uşşakî, Abdurrahman Aksarayî, Peçevî Şeyh Mustafa (ö.110/1699). Bu silsile Hudai efendi 1098 numaralı yazmadaki silsile ile mutabıktır. Hüseyin Vassaf kişisel kütüphânesinde Peçevî Mustafa’ya ait olan Şerh-i İlâhî-i Atvâr-ı Seb’a ismiyle bir kitap olduğunu söyler ve burada bir Uşşakî silsilesi olduğunu belirterek bu silsileyi aktarır. Bu risâleye göre silsile-i tarîkatı şöyledir: Kutbu’l-ârifîn müctehid-i tarîkat Hz.Ümmî Sinan Efendi – Cenâb-ı Şeyh Mücâhid Hüsâmeddîn-i Uşşâkî – Şeyh Muhammed-i Belgradî – Şeyh Mustafa Uşşâkî – Şeyh Emrullâh-ı Bursevî – Şeyh Mustafa Efendi-i Peçevî.  Bu silsileye yukarıda verdiğimiz silsile ile Abdurrahman Aksarâyî dışarda kalmak üzere örtüşür. Bu silsilenin dışında yazma esere bağlı ikinci bir silsile aktarır ki bu silsilede Abdurrahman Aksarâyî de bulunur.

Peçevi Mustafa Efendi hakkında  hakkındaki en kapsamlı bilgiler Şeyhî’nin şakaik zeylinde mevcuttur. Mustafa Efendi Kanije’den Peçoy’a hicret ettikten sonra Uzun Ali ve Seyyid Osman Efendi’lerden ilim tahsil etmiştir. Daha sonra Uşşakî şeyhlerinden Abdülbâkî efendiden faydalanır. Bir müddet sonra Kanije’ye döndüğünde ise babası Şeyh Yûsuf vefat etmiştir. Bu vefatın ardından mallarını satarak Şeyh Abdurrahman Aksarayî’nin hizmetinde bulunur ve Aksarayî’den irşad görevini alarak Peçoy’a yerleşir. Eylül/Ekim 1686’da Belgrad’a geçmiş ve hemen ertesi senesi Filibe’ye yerleşmiştir. 25 Mayıs 1699’da saat üçde 89 yaşında iken vefât etmiştir. Köprübaşı İmaret Camii yakınında defin olup üzerine türbe inşa edilmiştir. Oğlu Ahmed Dede tarafından hastalıkları iyileştirdiği yönündeki kerametler de yine Şeyhi’de zikredilir. Oğlu Peçuy Mevlevîhânesi’nin son şeyhi Ârifî Ahmed Dede ilk eğitimini babasından almış olup ve tasavvufî olarak intisabı da yine babası vasıtasıyla Halvetî-Uşşâkî yolunda olmuştur. Kasımpaşa’da Uşşaki Asitanesi meşayıhından Şeyh Hüsameddin efendi b. Mustafa Boşnak (v.1150) Peçevi Şeyh Mustafa efendi halifesidir

Kaynaklar :

http://isamveri.org/pdfdrg/D233548/2014/2014_SIMSEKS.pdf

http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=1760

PEÇEVÎ ŞEYH ÂRİF AHMED DEDE’NİN HAYATI

PEÇEVÎ ŞEYH ARİF AHMED DEDE VE UKÛDÜ’L-LÜ’LÜ’İYE Fİ TARÎKİ’S-SÂDETİ’L-MEVLEVİYYE TERCÜMESİ

Yüksek Lisans Tezi   Mehmet Yunus YAZICI

Zeytinburnu Mevlevihane şeyhleri Tekke insanları bayram Ali Kaya

http://www.tarihistan.org/balkan-savaslarinin-100-yilinda-buyuk-goc-ve-muhaceret-edebiyati-sempozyumu/4280/

https://www.academia.edu/26577151/Sefine-i_Evliyada_UŞŞAKİLİK_ve_UŞŞAKİLER_-_Bibliyografya_Denemesi_-_NECATİ_İŞLER

Sefine-i Evliya Osmanzâde Hüseyin Vassâf, c.4, s.348.

Mahmud Erol Kılıç Anadolu Tasavvuf tarihine notlar I

PEÇUY TEKKELERİ Mehmet Emin Yılmaz*  Yüksek Mîmar,

Bulgaristan Filibe İmaret Camii Haziresi  http://www.youtube.com/watch?v=OzM4-lTt9Mo